‘Is de tijd al rijp bij de Volkskrant om te gaan spreken over West-Azië in plaats van Midden-Oosten?’, schrijft F. Pasma uit Wijk bij Duurstede. F. Rahaoui mailt: ‘Midden-Oosten is geen neutrale aanduiding van een regio, maar een koloniale constructie die stamt uit een eurocentrisch perspectief. (…) Geografisch en cultureel gaat het om Noord-Afrika en West-Azië. Door deze benamingen te gebruiken erkennen we de regio op haar eigen termen, zonder koloniale bril.’
De Volkskrant schrijft veelvuldig over het Midden-Oosten. Ook is er een Liveblog Midden-Oosten en een Midden-Oosten-correspondent. Die laatste, Jenne Jan Holtland, noemt dit een kwestie waar hij zich ‘ook weleens het hoofd over breekt’. De term is volgens hem besmet door kolonialisme, waarvan ‘de nawerking’ in de regio ‘nog heel aanwezig’ is. Zelf spreekt hij van ‘de Arabische wereld’ als hij het over zijn werkgebied heeft, ‘dan is ook in één klap duidelijk dat ik niet over Iran schrijf’.
In A History of the Middle East schrijven Peter Mansfield en Nicolas Pelham dat de eurocentrische term ‘Midden-Oosten’ in de huidige betekenis in zwang raakte na de Eerste Wereldoorlog. Voor die tijd sprak men in Europa vooral over het Nabije en het Verre Oosten. Had men het vóór de Eerste Wereldoorlog over ‘het Midden-Oosten’, dan ging het om een kleiner gebied dan nu. Na de val van het Ottomaanse Rijk kwam het Arabische deel onder bestuur te staan van de geallieerden en sindsdien werd de regio steeds meer gezien als één geopolitiek geheel. Het eurocentrisme van de term blijkt als je hem bekijkt vanuit India: voor mensen daar is het Midden-Oosten het Midden-Westen.
‘Midden-Oosten’ is niet alleen in Europa stevig ingeburgerd. De grootste Arabische krant heet Asharq Al-Awsat, wat Midden-Oosten betekent. Ook in het Turks, Perzisch en Hebreeuws is de term gebruikelijk. De voorgestelde alternatieven betekenen bovendien net iets anders. Egypte hoort bij het Midden-Oosten maar niet bij West-Azië, en ‘Noord-Afrika’ omvat landen die niet bij het Midden-Oosten horen.
Holtland ziet sommige collega’s ‘gretig gebruikmaken van de term West-Azië’, maar denkt dat deze voor veel lezers onduidelijk is. Ook vraagt hij zich – terecht – af of journalisten voorop moeten lopen bij het onderwijzen van het leespubliek.
Mansfield en Pelham schrijven dat het goed mogelijk is de term te gebruiken en tegelijk de geschiedenis en tekortkomingen ervan in gedachten te houden – met name ‘dat hij westerse dominantie veronderstelt’. Totdat de tijd rijp is om ‘Midden-Oosten’ niet meer te gebruiken, lijkt dat een redelijke oplossing.
Geschreven voor de Volkskrant