‘Kunt u uw collega’s attenderen op de noodzaak om ‘niet dan nadat’ te schrijven in plaats van ‘niet nadat’?’, schreef Jaap Blaakmeer op 22 november. ‘Ik struikel er elke keer over.’ Een dag eerder schreef Sandra Sjamaar: ‘Nu zie ik voor de derde keer in korte tijd ‘niet nadat’ in de krant staan, waar overduidelijk juist ‘wel nadat’ is bedoeld. Oftewel: hier had de schrijver ‘niet dan nadat’ moeten zeggen. Of ‘pas nadat’.’
De uitdrukking had op 20 november in een artikel over een WO II-herdenking gestaan: ‘Op 10 mei 1940 moet de Tweede Kamer debatteren over een wetsvoorstel tegen landverraad. Die ochtend vallen de Duitsers Nederland binnen. Kamervoorzitter Joop van Schaik kan niet anders dan de vergadering schorsen, maar niet nadat hij in een korte toespraak zijn hevige verontwaardiging heeft uitgesproken: ‘Wij staan voor de afschuwelijke werkelijkheid van de oorlog.’’
Het komt vaker voor. Op 24 november stond in een recensie van een comedyshow: ‘Na een lange onderbreking en een gesprek draaide het uiteindelijk tóch uit op een emotioneel geladen optreden, maar niet nadat de vrouw de microfoon had gekregen om te vertellen dat ze de steun vanuit de zaal als een cadeau had ervaren.’
Elk jaar is het een paar keer raak. Ruim twee jaar geleden schreef lezer Irene Apperloo: ‘Ja, het staat er echt weer, in het stuk over Ruud Doets: ‘niet nadat hij nog even de microfoon had gegrepen’. Het is echter ‘pas nadat’ of ‘wel nadat’ of ‘niet dan nadat’. Wat er nu staat is fout. Zo moeilijk is het niet: doe het alsjeblieft eindelijk eens goed.’
Het moge duidelijk zijn: ‘niet nadat’ leidt tot verwarring, begrijpelijk, want het woordje ‘dan’ is ten onrechte weggelaten in de uitdrukking ‘niet dan nadat’. Slordig taalgebruik, dus. ‘Niet nadat’ betekent letterlijk voordat, of het duidt op gelijktijdigheid.
Het is een ingeburgerde vergissing. De Taalunie schrijft: ‘Vaak wordt in plaats van niet dan nadat de combinatie niet nadat gebruikt. Niet nadat is echter niet aan te bevelen in de betekenis ‘(pas) nadat’.’
Niet aan te bevelen, omdat het niet klopt – al is taal buigzaam materiaal: hoe meer mensen ‘niet nadat’ als ‘niet dan nadat’ gebruiken, des te sneller het een geaccepteerde en aan te bevelen uitdrukking wordt. Zover is het nog niet, al erkent Onze Taal ‘dat in de dagelijkse praktijk niet nadat vaak als synoniem van niet dan nadat wordt gebruikt’.
We attenderen de collega’s hierbij op de noodzaak om in plaats van ‘niet nadat’, ‘niet dan nadat’ of het simpelere ‘pas nadat’ te schrijven.
Geschreven voor de Volkskrant