Waar Trump en trawanten de strategie hanteren van flooding the zone with shit, deed Koning Winter begin januari aan flooding the zone with snow om het nieuws te domineren. (Waar de ware vorst heerst, moge duidelijk zijn.) De koude, witte dagen waren voor de Volkskrant reden om een liveblog over het winterweer op te tuigen, met daarin honderden berichten, van reisinformatie tot reportages, waarin behalve ruim met zout ook met enig jargon werd gestrooid. Van welke termen kregen we het warm? Lees verder
de Volkskrant
Er zijn 49 berichten getagd als de Volkskrant.
Wat er opvalt als je de taal van de sterrenkunde onder de loep neemt
Op eerste kerstdag was in de Volkskrant een artikel te lezen over een ‘gigantische kraamkamer van planeten in de vorm van een hamburger’. Diezelfde dag stond op nu.nl een bericht over een ‘snel draaiende planeet’ met de ‘vorm van een citroen’. Twee hemellichamen, twee stuks voedsel. Kwam dat door de kerstdis, of zijn zulke metaforen gebruikelijk in de astronomie? En wat valt nog meer op, als je de taal van de sterrenkunde onder de loep – of beter, door de telescoop – bekijkt? Lees verder
Fatbikes ‘dronen’? Wie weet maakt deze overgankelijke vorm een comeback
In een recensie over een roman met de premisse ‘tien keer baren en je mag iemand vermoorden’ schreef Joost de Vries dat dit ‘voortreffelijk[e] voorstel (…) in vele varianten navolging zou moeten krijgen’. Een variant die hij voorstelt: ‘Iedereen die Prousts hele À la recherche heeft gelezen, mag twee mensen op een fatbike dronen.’ Lees verder
Leestekens moeten het lezen gemakkelijker maken, maar bij aanhalingstekens werkt dat blijkbaar niet altijd
Op 4 januari mailde Marianne Feenstra aan de Volkskrant: ‘Het valt me op dat er heel vaak woorden tussen aanhalingstekens worden geplaatst. Betekent dat dat een geïnterviewde dat specifieke woord heeft gebruikt? Of juist niet? Ik begrijp de functie niet.’ Lees verder
Dat ‘6-7’ voor mij nieuw leek, is een voorbeeld van de ‘recency illusion’
Mijn neefje van 11 zong in aanloop naar de kerstdagen: ‘I wish you a six seven Christmas and a six seven New Year.’ Daar ik al een halve boomer ben, moest ik hem vragen zijn taalhandeling toe te lichten. Iets met muziek, zei hij, met basketbal, iets met een handgebaar, ‘daar werden memes van gemaakt en het werd heel erg populair’. Zo populair, dat 6-7 in december is verkozen tot Kinderwoord van het Jaar 2025. (Dat dit langs mij heen is gegaan, zie ik als bewijs van een geslaagde vakantie.) Lees verder
Meerdere media schreven over radiomaker Mischa Blok die slachtoffer werd van een ‘boekbekogeling’
Twee tieners in zwarte hoodies op een fatbike die een voorbijfietsende journalist in de Utrechtse Cremerstraat mishandelen met het verzamelde werk van Charles Bukowski. Als je het als romanschrijver bedenkt, zegt je redacteur dat het een en ander er te dik bovenop ligt, maar in de werkelijkheid gebeuren zulke ongeloofwaardige aanslagen dus wel, met gekneusde ribben tot gevolg. Lees verder
Waarom ‘niet nadat’ niet is aan te bevelen in de betekenis ‘(pas) nadat’
‘Kunt u uw collega’s attenderen op de noodzaak om ‘niet dan nadat’ te schrijven in plaats van ‘niet nadat’?’, schreef Jaap Blaakmeer op 22 november. ‘Ik struikel er elke keer over.’ Een dag eerder schreef Sandra Sjamaar: ‘Nu zie ik voor de derde keer in korte tijd ‘niet nadat’ in de krant staan, waar overduidelijk juist ‘wel nadat’ is bedoeld. Oftewel: hier had de schrijver ‘niet dan nadat’ moeten zeggen. Of ‘pas nadat’.’ Lees verder
Kappen met die silvicide
Sinds ik in Nijmegen studeerde en Over de waarde van kulturen las, ben ik liefhebber van de boeken van antropoloog en filosoof Ton Lemaire. Die liefde nam een vlucht toen ik de Nederlandse stad verliet en op het buitenlandse platteland ging wonen, net als Lemaire in 1990 deed. Lees verder
De naam ‘schram’ voor een gecastreerde big is een wat vileine pars pro toto
Als je er aardigheid in hebt je woordenschat uit te breiden, dan loont het om eens van hobby te wisselen. Zo is mijn kennis van het jargon van de varkenshouderij toegenomen sinds wij hobbyvarkens hebben. Lees verder
‘Weer terug op televisie’ is misschien dubbelop, maar dat maakt het niet per se fout
Een week geleden mailde B. Wiener de Volkskrant over de kop ‘Gecancelde talkshow Jimmy Kimmel vandaag weer terug op de Amerikaanse televisie’. Het ging haar om dat ‘weer terug’. ‘Mijns inziens is dat meestal dubbelop. Wat vindt u?’ Lees verder
Verkuttificatie lijkt een bruikbaar woord voor alles wat aftakelt
‘Verkuttificatie van het internet’ – die YouTube-aanbeveling sprak mij aan, dat woord kende ik niet. Het was een video van Tegenlicht, ‘Waarom techplatforms opzettelijk steeds slechter werken’, naar aanleiding van Enshittification, een non-fictieboek van de Canadese journalist Cory Doctorow. Lees verder
Voormalige bewindslieden hebben niet veel te zeggen, toenmalige hadden dat wel
Begin juli konden de naslagwerken voor even worden gesloten en in plaats van e-mails over stijlblunders en anglicismen ‘die je niet verwacht in een kwaliteitskrant!’, was er tijd voor 19de-eeuwse romans, kruiswoordpuzzels en verwondering over buitenlandse plaatsnamen. Lees verder
Geen gek idee om AI links te laten liggen en te vertrouwen op ‘natuurlijke intelligentie’
Dinsdag beluisterde ik een oude aflevering van de podcast Voedselbossen van Louis De Jaeger. Hij praat daarin met Leen Gorissen, bioloog en stadsecoloog, onder meer over het hitte-eilandeffect, het verschijnsel dat het binnen steden warmer is dan erbuiten, door bebouwing, bestrating en een tekort aan bomen. Onder een boom kan het zomaar 5 graden koeler zijn, zegt ze. ‘Zou het niet tof zijn als je de positieve effecten van een bos kunt hebben in een stad?’ Lees verder
De rechter stelt niet, de rechter oordeelt – en dat kan je je baan kosten
Het taalloket ontvangt niet louter bezwaren die ongegrond dienen te worden verklaard. Geregeld worden we terecht gewezen op onzorgvuldigheden. Lees verder
Keelslijm na het eten van een Big Mac: de vleesrochel
Laatst at ik bij een fastfoodrestaurant een hamburgermenu. Na het eten vormde zich een dik slijm in mijn keel, dat ik kuchend naar de mond schraapte en met wat drinken wegspoelde. Niet veel later at ik een Turks vleesgerecht in een opgerolde pannenkoek, en ook toen vormde zich keelslijm, en ik hoestte als een verstokte roker. Lees verder
Het kip-en-eiprobleem laat zich met kipheelei gemakkelijk oplossen
Terwijl de familie aan de vla gaat, serveer ik mezelf een portie advocaat. Op het label van het flesje staat een knipogende boer (m) met pet en das. ‘Drank van eieren met alcohol, naturel, romig, 20 cl, 6 procent. Ambachtelijk bereid. Ingrediënten: kipheelei, inmaakbrandewijn, suiker, echte vanille.’ Lees verder
We mogen niet alle 1,4 miljard Chinezen over één kam scheren
Luisteraar R. Rankin schrijft de Volkskrant naar aanleiding van de Volkskrant-podcast Elke dag over vissen en fentanyl. ‘Het viel mij op dat wanneer het ging over de Chinese mensen die deze totoaba (een vis, red.) eten, er simpelweg werd verwezen naar Chinezen, en dat als het ging over het geloof rondom het eten van dingen en wat dat dan zou opleveren, het ook weer ging over Chinezen.’ Ze miste ‘de nuance dat het slechts sommige Chinese mensen zijn die dit geloven’. Lees verder
Het gif van de ironie: als je alles altijd op de hak neemt, verlies je dan het vermogen om oprecht te zijn?
In een tekst van Jan van Tienen (van heemkunde.substack.com, en de rubriek ‘Lopend onderzoek’ in de Volkskrant) over semi-ironisch gebruik van de dubbelepunt (‘Het was: zomer’), las ik de term ‘ironievergiftiging’. Van Tienen verwijst naar de youtuber Jreg, die het verschijnsel zo uitlegt: als je te vaak ironisch reageert, verlies je het vermogen oprecht te zijn. Met ironie kun je pijnlijke gevoelens op afstand houden, maar doe je dat te vaak, dan raak je ook van de goede dingen en van jezelf verwijderd. Lees verder
‘De mens (m)’ als sluipende vorm van hersenspoeling
E. Schouten uit Nijmegen schreef: ‘Hoeveel generaties moeten nog opgroeien met een taal waarin alles mannelijk is, tenzij? Vrijdag 18 april weer over de mens: ‘Dan kan hij zich losmaken van zijn verslaving (…) Dat de mens hardnekkig weigert zijn precaire positie op deze planeet onder ogen te zien.’ O, dus ik hoef niks onder ogen te zien? Deze sluipende vorm van hersenspoeling is onnodig en ongewenst. Waarom de context niet neutraal gemaakt? ‘Dat mensen zich losmaken van hun verslaving et cetera.’ Lastig? Stap dan over van ‘hij’ naar ‘die’ en van ‘zijn’ naar ‘diens’. (…) Stimuleer neutraal taalgebruik en ban onnodig seksistisch taalgebruik uit.’ Lees verder
Koeien, sloten en trekkers – de omgeving had zelf een natuurtekortsyndroom
Sinds ik vanuit de stad naar het land ben verhuisd, ervaar ik veel meer ‘natuur’. Via een app leer ik de namen van planten en bomen kennen, en zodra ik die ken – zurkel, ringelwikke, eik – zie ik de planten scherper en met meer waardering. Ik ben bijvoorbeeld minder geneigd ze als ‘onkruid’ uit de tuin weg te snoeien. Lees verder