‘Verkuttificatie van het internet’ – die YouTube-aanbeveling sprak mij aan, dat woord kende ik niet. Het was een video van Tegenlicht, ‘Waarom techplatforms opzettelijk steeds slechter werken’, naar aanleiding van Enshittification, een non-fictieboek van de Canadese journalist Cory Doctorow.
Enshittification is ‘een verzamelnaam voor alles waar het internet aan kapotgaat’, aldus de video, ook wel ‘platformverval’ genoemd, ‘het afnemend nut van een online-omgeving voor de gebruiker’. Of, Van Dale: ‘degradatie van online omgevingen voor de gebruiker als gevolg van ingrepen door de eigenaren die veelal worden toegeschreven aan hebzucht’.
‘Maar dat klinkt veel te netjes’, aldus de voice-over in de video. ‘Wij houden het dan ook op verkuttificatie.’
Waarom niet ‘verkuttificering’? dacht ik. Onze Taal stelt: ‘Bij de vorm op -atie ligt de nadruk soms wat meer op het resultaat van de handeling. Bij woorden op -ering wordt vooral het proces zelf benadrukt.’ En in de video gaat het om de fasen waarin iets ‘verkuttificeert’, het proces dus. Maar het verschil is miniem, en -atie en -ering zijn ‘meestal sowieso inwisselbaar’, aldus Onze Taal.
Het lijkt een bruikbaar woord voor alles wat aftakelt. In de krant zul je het niet snel tegenkomen, er zijn synoniemen voorhanden (verloedering, bederf) en ook vanwege de k, u en t. (Het Stijlboek bevat overigens geen strikte bevelen over schuttingtaal. Het woord ‘kut’ komt er alleen in voor bij de Iraakse plaatsnaam ‘Al Kut’, waar de verkuttificatie zich al lijkt te hebben voltrokken.)
Je kunt ‘verkuttificatie’ als taalverloedering zien – taalverkuttificatie. Anderzijds moet je de aandacht trekken om ideeën – en YouTubevideo’s – aan de man te brengen, en dat is met dit neologisme gelukt.
Geschreven voor de Volkskrant